قرآن در مطالب خود اختصاص به امّتی از امم مانند امّت عرب و طایفه‌ای از طوایف مانند مسلمین ندارد، بلکه این کتاب آسمانی با طوایف غیر اسلام هم سخن می‌گوید و با همهٔ آنها به احتجاج پرداخته و به سوی علوم و معارف حقّه دعوت می‌کند.

قرآن مجید خطابات بسیاری به کفار و مشرکین و بت‌پرستان دارد، از جمله «فَاِنْ تابُوا وَ اَقامُوا الصَّلوة وَ اتَوُ‌ا الزَّکوة فَاِخْو‌انُکمْ فِی‌الدّینِ»؛ پس اگر توبه کردند و نماز برپا داشتند و زکات دادند، برادران شمایند در دین.

قرآن مجید همهٔ اهل کتاب از جمله یهود و نصاری را مخاطب قرار داده، از جمله می‌‌فرماید «یا اَهْلَ‌الْکتابِ تَعالَوْ‌ا اِلی کلِمَة سَو‌اءٍ بَیـنَنا وَ بَیـنَکمْ»؛ ای اهل کتاب بیائید به سوی کلمه‌ای که برابر است میان ما و شما، یعنی هم شما و هم ما به آن معتقدیم و آن این که «اَلّا نَعْبُدَ اِلا اللهَ وَ لا نُشْرِک بِهِ شَیأً وَ لا یتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً اَرْباباً مِنْ دُونِ اللهِ»؛ جز خدا را نپرستیم و انبازی بر او قرار ندهیم و بعضی از ما بعضی دیگر را خدای خویش قرار ندهد.

قرآن با همهٔ طوایف و امم در مقام احتجاج و تکلم برمی‌آید و همه بشریت را مورد خطاب قرار می‌دهد. آری در بدو طلوع اسلام ظاهراً خطاب به اهالی جزیرةالعرب بود، لکن شش سال پس از هجرت به بیرون از جزیره راه یافت.

قرآن مجید کتابی است که تمام مقاصد کتب آسمانی دیگر و بلکه بالاتر از آن را در بر دارد. قرآن مجید راهنما و چراغ راه و شفاست برای همهٔ مردم بالاخص برای مؤمنین «یا اَیهَا النّاسُ قَدْ جائَتْکمْ مَوْعِظَة مِنْ رَبِّکمْ شِفاءٌ لِما فِی الصُّدُورِ وَ هُدی وَ رَحْمَة لِلْمُؤْمِنینَ». خدای تبارک و تعالی آن را مرقات اعتلای بشر قرار داده تا به وسیلهٔ آن خویشتن را به صُقْعِ سلامت و سعادت  ابدی رساند. این قرآن مجید است که این ندا را در سمع جوامع بشریت طنین انداز می‌کند: «تَنْزیلٌ مِنْ حَکیمٍ حَمیدٍ».

قرآن مشتمل است بر محکمات و متشابهات، و اما محکم در لغت به معنی مُتْقَن است و در عرف، گاه اطلاق می‌شود بر چیزی که برای او معنایی بوده باشد که احتمال غیر آن نرود، و گاه اطلاق می‌شود بر چیزی که دلالت آن واضح باشد، و گاه اطلاق می‌شود بر چیزی که محفوظ باشد از نسخ، و گاه اطلاق می‌شود بر چیزی که در آن تأویل نباشد مگر به یک وجه، ولی متشابهات مقابل این معانی است.

محکم آن است که شبهه‌ای بر آن عارض نشود نه از حیث لفظ و نه از حیث معنی. متشابه آن است که دلالت آن واضح نباشد.

متشابهات قرآن از حیث لفظ و معنی پنج قسم است:

اول ـ از جهت کمیت

دوم ـ از جهت کیفیت

سوم ـ از جهت زمان

چهارم ـ از جهت مکان

پنجم ـ از جهت شروط

متشابهات قرآن از حیث فهم دو قسم است:

قسم اول آن است که راه کمال معرفت بر هر کسی باز است، و قسم دوم آن است که راه کمال معرفت بر آن باز نیست مگر به راسخون در علم، و از غیر ایشان مخفی است.

کسانی که قلوب ایشان را میل از جانب حق به سوی باطل است مانند اهل بدعت، ایشان ظاهراً تابع متشابهات قرآن بوده و آن آیات را به اشتهای نفس خود تأویل می‌کنند تا مردم را از طریق حق برگردانند.

در قرآن، آیه‌ای نیست مگر این که آن را چهار معنی باشد:

اول ـ ظاهر قرآن که تلاوت آن است.

دوم ـ باطن قرآن که عبارت است از فهم آیات.

سوم ـ حدّ و آن عالم بودن به احکام حلال و حرام و اطاعت بر آنها است.

چهارم ـ مطلع قرآن که کمال علم و عمل بر آیات است.