گفتار صد و پنجم
فضایل صادره از عدالت
اما انواعی که تحت جنس عدالت میباشند، دوازده نوع است:
اول- صداقت
دوم- الفت
سوم- وفا
چهارم- شفقت
پنجم- صله ارحام
ششم- مکافات
هفتم- حسن شرکت
هشتم- حسن قضا
نهم- تودّد
دهم- تسلیم
یازدهم- توکل
دوازدهم- عبادت
اما صداقت آن بود که باعث شود بر اهتمام جملگی اسباب فراغت صدیق و ایثار هر
چیزی که ممکن باشد بر او. الفت آن بود که رأیها و اعتقادات گروهی در معاونت یکدیگر به جهت تدبیر معیشت متفق شوند. وفا آن بود که از التزام طریق مواسات و معاونت، تجاوز جایز نشمرد. شفقت آن بود که از حال غیرملایمی که به کسی رسد، مستعشر بود و همت بر ازالهٔ آن مقصور دارد. صلهٔ ارحام آن بود که خویشان و پیوستگان را با خود در خیرات دنیوی شرکت دهد. مکافات آن بود احسانی که به او کنند مانند آن یا به زیاده از آن مقابله کند و در اسائت به کمتر از آن، یا عفو کند. حسن شرکت آن بود که دادن و ستدن در معاملات به وجه اعتدال بود، چنان که موافق طبایع دیگران شود. حسن قضا آن بود که حقوق دیگران را که به وجه مجازات میگذارد، از منت و ندامت خالی باشد. تودد آن بود که طلب کند مودت اهل حق را با چیزهایی که مستدعی این معنی بود. تسلیم آن بود فعلی که تعلق دارد به خدا و کسانی که اعتراض بر ایشان جایز نیست، رضا دهد اگرچه موافق طبع او نباشد. توکل آن بود کارهایی که حوالهٔ آن به قدرت و کفایت بشری نیست و خلق را مجال تصرف در آن صورت نمیبندد، زیاده و نقصان و تعجیل و تأخیر نطلبد. عبادت آن بود که تعظیم و تمجید باریتعالی و مقربین او را بر خود واجب شمرد و اطاعت و متابعت ایشان را شعار و دثار خود سازد.
این است حصر انواع فضایل و از ترکیب بعضی با بعضی فضیلتهای بیشمار میتوان تصور کرد. و اللّه ولیّ التوفیق.




