گفتار سی و پنجم
پرورش وفا به عهد
یکی از صفات پسندیده که در ساختمان وجود آدمی ریشه فطری دارد، «وفا به عهد» است. طفل از موقعی که معنی عهد و پیمان را درک میکند، لزوم وفا به آن را نیز میفهمد. مربی لایق باید از این الهام طبیعی استفاده کند و طفل را با سجیه «وفا به عهد» تربیت نماید، این درک طبیعی را به طوری در کودک پرورش دهد که از دوران کودکی «وفا به عهد» را یکی از وظایف خود بشناسد و خُلف وعده را قبیح تلقی کند.
در اسلام «وفا به عهد» از علائم ایمان است و اساس آن باید از دوران کودکی پیریزی شود . مسؤولیت پدران منحصراً فراهم نمودن زندگی مادی و مراقبتهای جسمانی نیست، بلکه پرورشهای روحانی و ایمانی نیز به عهده پدران است و از نظر اسلام ادب و تربیت فرزندان از تأمین حوائج جسمانی آنان ارزندهتر است.
حضرت علی(ع) میفرماید: بخشش و تفضل هیچ پدری برای فرزند بهتر از عطیه ادب و تربیت پسندیده نیست. و نیز میفرماید: هیچ ارثی برای فرزندان بهتر از ادب نیست.
حضرت سجاد علیهالسلام میفرماید: حق فرزند به تو این است که بدانی وجود او از توست و نیک و بد او در دنیا وابسته به توست. باید بدانی که در حکومت پدری و سرپرستی، مسؤول و موظفی فرزند را با آداب و اخلاق پسندیده پرورش دهی.
پیشوای عالیقدر شیعیان حضرت سجاد علیهالسلام در این حدیث شریف به مسؤولیت پدران نسبت به فرزندان تصریح فرموده است و پرورشهای اخلاقی و ایمانی را از وظایف مسلم پدران دانسته و خاطر نشان نموده است که پرورش صفات پسندیده مانند اداء فریضهای موجب اجر و پاداش است و پرورش صفات ناپسند مانند ترک واجب و ارتکاب گناه، پدران را مستحق عذاب و کیفر خواهد نمود.
لازم است دیدنیها و مسموعات کودک که از راه چشم و گوش وارد مغز او میشوند، شدیداً تحت مراقبت قرار گیرند. یک سخن پلید و یک منظره منحرف کننده، کافی است که فکر کودک را از صراط مستقیم برگرداند و او را برای همیشه بدبخت و آلوده سازد.
طفل در دوران کودکی که مسائل علمی و عقلی را درک نمیکند، لزوم «وفا به عهد» را فطرتاً میفهمد. پدری که وعده میدهد به فرزند خویش اسباب بازی بخرد، اگر به وعده خود وفا کرد، کودک شاد میگردد و اگر به وعده خود وفا نکرد، ناراحت میشود و از نظر کودک این کار، زشت و برخلاف توقع فطری او است.
پیامبران الهی و مربیان نیز حسن «وفا به عهد» و قبح پیمانشکنی را به مردم گوشزد کردهاند و آنان را با این درک فطری تربیت نمودهاند. در اسلام «وفا به عهد» از وظایف حتمی مسلمین، در امور فردی و اجتماعی است و در این باره آیات و اخبار بسیار وارد شده است: به عهد و پیمان خود وفا کنید که این امر در پیشگاه الهی مورد مؤاخذه و پرسش است.
مؤمنین کسانی هستند که به امانت و پیمان خود وفا کنند. حضرت موسی کاظم علیهالسلام روایت کرده از حضرت رسول اکرم(ص) که میفرماید: مسلمان نیست کسی که به عهد خود وفادار نباشد. وعدهای که مسلمان به برادر دینی خود میدهد، باید مانند نذر شرعی به آن عهد وفادار باشد با این تفاوت که در تخلّف، مانند نذر شرعی کفّاره ندارد.
حضرت رسول اکرم(ص) میفرماید: کسانی که در سخن راستگوتر و در حفظ امانت مواظبتر و در عهد و پیمان باوفاتر و در اخلاق نیکوتر و با مردم گرمترند، روز قیامت به من از همه نزدیکترند. و حضرت علی علیهالسلام میفرماید: وفا به عهد، آراستن جوانمردی
است.
قوانین بین المللی در اسلام
در اسلام مقررات و قوانینی است که اختصاص به ملت اسلام دارد و مسلمین باید آنها را بین خود و نسبت به یکدیگر اجرا کنند، این دسته قوانین را میتوان به نام «حقوق ملی اسلامی» نامید.
قوانین و مقرراتی نیز هستند که تنها اختصاص به ملت اسلام ندارند بلکه دارای جنبه عمومی و جهانی هستند و باید مسلمانان آنها را با تمام ملل و اقوام به کار بندند که یکی از آنها لزوم «وفا به عهد» است. این دسته از قوانین را میتوان به نام «مقررات حقوق بشر» نامید.
مسلمانان نه تنها مکلفند عهد و پیمانی را که میان خود منعقد میکنند وفا نمایند، بلکه عهد و پیمانی که با غیر مسلمین از هر ملت و مذهبی که باشند’ منعقد میکنند، باید وفادار بوده و بدون کمترین مسامحه و تعلل انجام دهند.
حضرت رسول اکرم(ص) میفرماید: سه چیز است که تخلّف از آنها جائز نیست:
وفا به عهد، طرف پیمان، مسلمان باشد یا کافر.
احترام و نیکی به پدر و مادر، مسلمان باشند یا غیر مسلمان.
اداء امانت، صاحب امانت مسلم باشد یا غیر مسلم.
حضرت باقر(ع) میفرماید: سه چیز است که خداوند متعال اجازه تخلّف از آنها را نداده است:
وفا به عهد، صاحب پیمان و طرف عهد صحیحالعمل باشد یا بدعمل.
احترام به پدر و مادر درستکار، باشند یا نادرست.
اداء امانت، صاحب امانت گنهکار باشد یا نیکوکار.




