کسی که می‌خواهد در همه ابعاد وجودی خود گسترده شده و کامل گردد، در این عروج نیاز به دستی نیرومند دارد که او را مرحله به مرحله فرا‌تر برده تا آخرین قله‌های تکامل رساند. ماندن در منجلاب عَفِن خواسته‌ها و شهوات شیطانی و نفسانی نه تنها انسان را از عروج و کمال باز‌می‌دارد، بلکه مایه‌ها و استعدادها را نیز در او می‌خشکاند و می‌میراند.

اسلام آمد تا انسان‌ها را از منجلاب عَفِن اندیشه‌ها و ارزش‌های منحط نجات بخشد و پا به پا به فراز‌های پر‌شکوه تکامل پیش برد. بدین منظور معانی و ارزش‌های برتر از سطح خواسته‌ها و اندیشه‌های مادی در اختیار او نهاد. مجموعه این ارزش‌ها و معانی بلند، قرآن کریم و معارف حضرات ائمه طاهرین علیهم‌السلام است.

لازمه عروج انسانی دست یافتن به این معانی است که بر سر راه تکامل قرار دارند ولی اندیشه‌ها و خواسته‌های شیطانی و ضد تکاملی می‌کوشند تا انسان را از قرار گرفتن بر آستانهٔ عروج باز‌دارند.

اسلام در درجهٔ اول به نیروی ایمان از تکوین عقدهٔ حقارت جلوگیری می‌کند و در صورت پیدایش آن، اگر قابل علاج بود تأکید به علاج آن نموده است.

حضرت صادق علیه‌السلام می‌فرماید: در مواردی که ما مریض شویم به طبیب حاذق

رجوع می‌کنیم.

حضرت رسول اکرم^(ص) می‌فرماید: اسلام به عالَمِ اسباب، دقت و توجه شایان کرده است و تأکید نموده که از اثر آن غفلت نورزید؛ مدار اجر و ثواب و عذاب را بر پایهٔ عمل و اسباب استوار نموده است.

اسلام در سخت‌ترین موارد شخص خدا‌پرست را به ثبات و بردباری و صبر و حوصله دعوت می‌کند. قرآن مجید به صابران مکتب توحید که در مواقع نزول بلا و موارد حزن و اندوه مانند کوه پا‌برجا بوده و زبان به شِکوه نگشوده‌اند، مثال آورده و داستان حضرت یعقوب و حضرت یونس را متذکر شده است.

حضرت یعقوب با این که از همّ و غم و فراق حضرت یوسف رنج می‌برد ولی لب به شکوه نگشود و رنج را هم مکتوم می‌داشت. و حضرت یونس برای نجات از عقده هم و غم به خدای خویش چنین عرض می‌کند: «سُبْحَانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ».

اسلام پیروان خود را از حسد که علت‌العلل عقده حقارت و بدبینی است، منع و آن را مانند آتش سوزان، سوزنده جسم و جان و ایمان می‌داند و مؤمن را به جد و جهد و بی‌اعتنایی به زر و زیور و زرق و برق زندگی این و آن دعوت می‌کند و به مؤمن می‌گوید: از دیو همّ و غم فرار کن و به اسباب دنیا مغرور مباش، فریب ظاهر را مخور و هیچ گاه از جد و جهد و عمل در ارتقاء راه و رسیدن به هدف کمال باز‌منشین و از فقد آمال بیمناک مشو.

در خبر آمده که اسلام به ظاهر شما نظر ندارد لکن ناظر به نیت و عمل و باطن شما است؛ این است که عقده‌های پدید آمده از زشتی جسمی و نقص عضوی را به روش روانی

و به موعظه و پند و اندرز و آیات قرآن درمان نموده و به مدد دارو‌های معنوی، عقده‌های درونی را برطرف می‌سازد.

اگر عقده حقارت برای دنیا است آن را به یاری تشویق به تقوی درمان می‌کند و اگر برای آخرت است اجر و مزد اخروی برای آن قائل است. مؤمن به سیرت نظر دارد نه به صورت و هیچ گاه خود را سرشکسته و زبون و مقهور عوامل مادی نمی‌نماید.

جوان نباید همّ و غم از عدم موفقیت داشته باشد و نباید شکست جبهه‌ای، موجب سستی و رخوت او در سایر جبهه‌ها گردد. مؤمن در همه حال شاکر است و هیچ گاه عقده در دل ندارد؛ عوارض دنیا و حیات مانند فقر و غنا، مرض و سلامت، خوشی و نا‌خوشی تغییری به روش بخردانهٔ او نمی‌دهند.

در عین سعی و کوشش و عمل، موت و حیات، عزت و ذلت، و رنج و راحتی و سایر امور تکوینی را از او می‌داند. در نعمت سپاسگزار و در نقمت بردبار است.

اگر بینا است دیده به نا‌محرم ندارد و اگر نا‌بینا است، از نا‌بینایی عقده بر دل نکارد. از قدرت به نحو پسندیده استفاده می‌کند و در عجز و نا‌توانی و بروز حادثه ناگواری به مدد صبر و شکیبایی، غبار همّ و غم از چهره بزداید و شرارهٔ عقده‌های درونی را به نیروی ایمان برطرف سازد.

خداوند متعال در قرآن مجید می‌فرماید: « بر آنچه از دست شما رفته است، محزون نشوید و از آنچه به شما روی آورده است خوشحال نگردید». و نیز می‌فرماید: باید خود را

خوار و محزون نکنید، شما بزرگید اگر مؤمن باشید؛ «وَ لَا تَهِنُوا وش لَا تَحْزَنُوا وَ أَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنتُم مؤْمِنِینَ».