جستجو
تنظیمات عمومی
دقیقا مطابق با مورد نوشتاری
جستجو در فهرست‌ها
جستجو در محتوی
انتخاب همه کتاب‌ها
سفر به کعبه جانان جلد اول
سفر به کعبه جانان جلد دوم
سفر به کعبه جانان جلد سوم
سفر به کعبه جانان جلد چهارم
تعلیم و تربیت و ارشاد
کعبه مصباح الطاهرین
مبدا و معاد
نبوت و امامت

گفتار شصت و نهم

ایمنی از مکر الهی

صفت دوم از صفات رذیله متعلقه به قوهٔ غضبیه، ایمنی از مکر خدا است که آدمی از عذاب الهی و امتحانات او ایمن نشیند و در عظمت و جلال او نیندیشد و در دل، اندیشه مؤاخذه او را نداشته باشد. سبب این غفلت، جهل و نادانی است یا عدم اعتقاد به محاسبه روز قیامت و جزا دادن اعمال از نیک و بد یا اطمینان به وسعت رحمت و رأفت الهی یا اطمینان به طاعت و عبادت خویش. این صفت از صفات مهلکه است که موجب زیان و خسران حال و آینده است که سبب آن جهل یا کفر است یا غرور یا عُجب. هر یک از این‌ها راهی است که آدمی را به هلاکت می‌کشاند. پس اگر غفلت از عظمت و جلال الهی باشد، سبب آن جهل و نادانی؛ اگر عدم اعتقاد باشد، منشأ آن کفر و بی ایمانی است؛ اگر از تکیه به رحمت الهی باشد، غرور؛ و اگر اعتماد به عمل خود باشد، عُجب است. آیات و اخبار بسیار در مذمت ایمنی از مؤاخذه و عذاب خدا وارد شده است: «أَفَأَمَنُواْ مَکْرَ اللّهِ فَلاَ یَأْمَنُ مَکْرَ اللّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ»؛ آیا از تدبیر و نقشه خدا خاطر جمع شدند؟ چنین کاری جز از گروه زیانکاران سر نمی‌زند.

خوف از خدا

ضد این صفت مذمومه، خوف از خدا است و آن بر سه نوع است:

اول- خوف از گناهانی که کرده و تقصیراتی که از او صادر شده.

دوم- خوف از عظمت و جلال خداوند متعال و عذاب او.

سوم- خوف از هر دو با هم؛ شکی نیست که هر‌قدر معرفت انسان به عظمت و جلال خداوند متعال بیشتر باشد و به عیوب و گناهان خود بینا‌تر شود، خوف و خشیت او از خدا زیاد‌تر خواهد شد.

ادراک قوهٔ قاهره و عظمت خیره‌کننده و عزت بی‌انتهای الهی، موجب اضطراب و خوف می‌شود. شکی نیست در این که صفات جلال و جمال خداوند در شدت و قوت، غیر‌متناهی است و از برای احدی احاطه بر آن صفات و ادراک کنه آن‌ها میسر نیست بلکه عقول عالیه بر سبیل اجمال، وجود بعضی از صفات او را درک می‌کنند.

نهایت نفوس قدسیه و عقول عالیه آن است که بفهمد ادراک صفات جلال و جمال خداوندی محال است؛ زبان عقل از ادای شمه‌ای از اوصاف او نا‌توان و دست اندیشه از دامن جلالش کوتاه و پای وهم را در ساحت قدسش راهی نیست؛ کمال حُسنش از اندیشه و از حد عقل بیرون است. این مرتبه نیز به اختلاف عقول مختلف است، هر که را عقل کامل‌تر، عظمت او را شناسا‌تر و بیم و خوف او افزون‌تر است «إِنَّمَا یَخْشَی اللّهَ مِن عِبَادِهِ العُلَمَاء»؛ فقط دانشمندان از عظمت خدا می‌ترسند.

بیم و خوف نمی‌باشد مگر از تشویش رسیدن مکروهی که آدمی آن را تصور می‌کند و از بیم وصول آن متألم و خائف می‌گردد. مکروهاتی که باید انسان از حصول آن‌ها بترسد، بسیار است و مهمترین آن‌ها خوف از دوریِ بساطِ قرب و خوف از حجاب لذت لقای خداوند متعال است که این خوف بالا‌ترین مراتب خوف است که درجهٔ خوف مقربین و صدّیقین است. از اینجاست که سید اولیاء صلوات‌الله علیه اشاره به این مرتبه نموده و فرموده است: «فَهَبنِی یَا إِلهِی وَ سَیِّدِی وَ مَوْلَایَ وَ رَبِّی صَبَرْتُ عَلَی عَذَابِکَ فَکَیْفَ أَصْبَرُ عَلَی فِرَاقِکَ»؛ ای معبود من، ای سرور و مولای من، ای پروردگار من، فرضاً که من بر عذاب تو توانستم صبر کنم ولی دوری از رحمت تو و جدایی از مرحمتت را چگونه می‌توانم تحمل کنم؟

ادامه متن