یکی از صفات رذیله، غلظت و درشتی است در گفتار و کردار که سبب نفرت مردمان از آدمی می‌گردد و منجر به اختلال امور زندگی می‌شود. از این جهت است که خداوند عالم در مقام مهربانی و ارشاد به پیغمبر خود(ص) می‌فرماید: «وَ لَو کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ القَلبِ لاَنفَضُّوا مِن حَولِکَ»؛ و اگر درشت‌خو و سخت‌دل بودی، از اطرافت پراکنده می‌شدند. از بعضی اخبار مستفاد می‌گردد که غلظت و درشت‌خویی سبب سلب ایمان می‌شود؛ پس هر عاقلی واجب است نهایت احتراز از آن را لازم شمارد، قبل از اقدام به هر کاری و گفتن هر سخنی فکر کند و خود را محافظت نماید که غلظت و درشتی از او صادر نگردد و فضیلت رفق را به یاد آورد و خود را بر آن وا‌دارد تا این صفت شریفه خوی ثابت او گردد.

رفق از صفات مؤمنین و اخلاق نیکان است. از این جهت است که سید رسل(ص) فرمودند: اگر رفق چیزی بود که دیده می‌شد هر آینه نیکو‌تر از آن چیزی نمی‌دیدی. و باز می‌فرماید: رفق و نرمی را به هیچ جا نگذاشتند مگر این که آنجا را زینت داد و از هیچ جا بر‌نداشتند مگر این که آنجا را معیوب گردانید. و نیز می‌فرماید: خدا مهربان و صاحب رفق است و دوست می‌دارد کسی را که چنین باشد. و از آن حضرت مروی است: رفق و نرمی، مبارک و درشتی، شوم است. و نیز از آن جناب مروی است: هر‌که را رفق و نرمی دادند، خیر دنیا و آخرت را به او دادند و هر‌که را از رفق و نرمی محروم ساختند، از خیر دنیا و آخرت محرومش کردند. حضرت کاظم(ع) می‌فرماید: نصف عیش و زندگی آدمی رفق و نرمی است.

این مطلب به تجربه رسیده و مکرر ملاحظه شده است، اموری که به رفق و مدارا ساخته می‌شود، هرگز به خشونت و درشتی انجام نمی‌یابد. مدارا هم نزدیک به رفق است و آن عبارتست از این که ناگواری از کسی به آدمی رسد و او متحمل شود و به روی خود نیاورد و این از جمله صفاتی است که آدمی را در دنیا و آخرت به مراتب بلند و درجات ارجمند می‌رساند.

صفت دیگر از صفات رذیله، کج‌خلقی است و این هم نزدیک به غلظت و درشتی است و ظاهر آنست که غلظت و درشتی از ثمرات کج‌خلقی می‌باشد. این صفت از نتایج قوهٔ غضبیه است و از جمله صفاتی است که انسان را از خدا و خلق دور می‌کند و از نظر مردم می‌افکند و طبع‌ها را از او متنفر می‌گرداند. هیچ انسان کج‌خلقی لحظه‌ای از حزن و الم و اندوه و غم خالی نیست.

طریقهٔ معالجهٔ کج‌خلقی آنست که انسان مفاسد دنیویه و اخرویهٔ آن را متذکر شود و ملاحظه کند که این صفت چگونه او را از خدا و خلق دور می‌سازد و مهیا گردد که این صفت را از خود دور کرده و چندان به حسن خلق گراید که این صفت شریفه خوی ثابت او گردد.

حسن خلق از جمله بهترین صفات و عالی‌ترین ملکات اخلاقی است و عقل و نقل بر حسن آن گواهی می‌دهند. پیامبر خدا(ص) فرمودند: اگر امکان آن را ندارید که به اموال خویش مردم را وسعت دهید، با ایشان به گشاده‌رویی ملاقات کنید. به آن جناب عرض کردند که افضل مؤمنین کدام است؟ فرمودند: هر کدام که خوش‌خلق‌تر است. و باز فرمودند: محبوب‌ترین مردم پیش من و نزدیک‌ترین ایشان در روز قیامت به من، خوش‌خلق‌ترین ایشان است. نیز فرمودند: حسن خلق گناه را می‌گدازد چنان که خورشید یخ را می‌گدازد.

خداوند متعال هیچ پیغمبری را بر‌نیانگیخت مگر این که حسن خلق در او کامل بود. حسن خلق افضل صفات پیغمبران و اشرف اخلاق برگزیدگان است. سرور پیغمبران(ص) در این صفات به غایت رسیده و عالی‌ترین درجهٔ آن را دارا بودند. به این جهت خداوند عالم به جهت اظهار نعمت خود از برای حبیب خویش، در مقام مدح و ثنای او می‌فرماید: «وَ إِنّک لَعَلی خُلُقٍ عَظیمٍ»؛ راستی که تو دارای اخلاق عظیمی هستی.